ARBO catalogus wijn

Risicobeschrijving: Mobiele arbeidsmiddelen

Bijna in elk bedrijf wordt gebruik gemaakt van mobiele arbeidsmiddelen (voertuigen die personen vervoeren) voor het verplaatsen van goederen. Vooral in een magazijnomgeving zijn mobiele arbeidsmiddelen bijna niet meer weg te denken. Dit betreft vaak heftrucks met elektrische aandrijving of met een verbrandingsmotor. (Nb. Voor intern transport in besloten ruimten zoals een bedrijfshal, gaat sterk de voorkeur uit naar elektrisch aangedreven heftrucks.)

Onder heftrucks worden verstaan: alle motorisch aangedreven arbeidsmiddelen voor het heffen van lasten, zoals: vorkheftrucks, reachtrucks, stapelaars, motorpallettrucks, orderverzamelaars (-pickers) etc.

Een Heftruck is voor een bedrijf een veelzijdig hulpmiddel om goederen te verplaatsen, stapelen, laden en lossen. Het zijn veilige en efficiënte transportmiddelen mits ze op de juiste wijze worden gebruikt en onderhouden. Zo niet, dan vormen ze een groot gevaar. Letsel en bedrijfsschade zijn verre van denkbeeldig. Dat bewijzen de statistieken van bedrijfsongevallen:

  • per jaar komen gemiddeld 200 meldingen van ernstige ongevallen met heftrucks bij de Arbeidsinspectie binnen;
  • het aantal gemiddeld dodelijke slachtoffers ligt al enige jaren op vijf per jaar;
  • het kantelen van een heftruck leidt vaak tot dodelijk letsel;
  • elk jaar melden zich 1700 slachtoffers op de spoedeisende hulp na een ongeval met een heftruck;
  • bijna de helft van de ongevallen heeft letsel aan de voeten tot gevolg;
  • een kwart van de ongevallen betreft het aanrijden van personen;
  • circa een op de twintig ongevallen is het gevolg van oneigenlijk gebruik van heftrucks (gebruik als hoogwerker of het laten meerijden van derden), met vaak ernstig letsel tot gevolg;
  • de (on)veiligheid bij het werken met heftrucks is in belangrijke mate afhankelijk van het al of niet oordeelkundig handelen van de heftruckbestuurder;
  • goed opgeleide heftruckbestuurders zijn aantoonbaar minder vaak bij ongevallen betrokken. Uit de praktijk is bekend dat bedrijven die overgingen op het (laten) opleiden van heftruckbestuurders, daarna aanzienlijk minder schade en aanrijdingen hadden ten gevolge van incidenten met heftrucks;
  • een veilige inrichting van de transportomgeving kan in belangrijke mate bijdragen aan het verminderen van, met name, aanrijdongevallen.

Het is duidelijk dat de risico's bij het werken met heftrucks groot zijn. De technische mogelijkheden om deze risico's te beheersen zijn vaak beperkt. Organisatorische maatregelen hebben vaak meer effect.

Branche richtlijn

De wettelijke verplichtingen met betrekking tot (mobiele) arbeidsmiddelen, zoals vorkheftrucks, reachtrucks, stapelaars, motorpallettrucks, orderverzamelaars (-pickers) etc, zijn vastgelegd in het Arbeidsomstandighedenbesluit hoofdstuk 7. Artikel 7.17 gaat specifiek over mobiele arbeidsmiddelen. Hierin zijn de volgende eisen opgenomen:
  1. Mobiele arbeidsmiddelen waarop een of meer personen kunnen worden vervoerd, zijn zodanig uitgerust dat het gevaar voor deze personen tijdens het vervoer zoveel mogelijk wordt beperkt.
  2. Mobiele arbeidsmiddelen, met uitzondering van heftrucks, waarmee een of meer personen kunnen worden vervoerd, zijn zodanig uitgerust dat onder de feitelijke gebruiksomstandigheden de gevaren als gevolg van het kantelen of omvallen van het mobiele arbeidsmiddel zoveel mogelijk worden beperkt door:
    • een beschermingsconstructie die verhindert dat het mobiele arbeidsmiddel meer dan een kwartslag kantelt;
    • een constructie die ervoor zorgt dat er rond de te vervoeren personen voldoende vrije ruimte voorhanden is, wanneer het mobiele arbeidsmiddel zich meer dan een kwartslag kan bewegen, of 
    • andere voorzieningen met een gelijk veiligheidsniveau.
  3. Een beschermingsconstructie is niet van toepassing indien het mobiele arbeidsmiddel tijdens het gebruik wordt gestabiliseerd of indien het mobiele arbeidsmiddel zodanig is ontworpen dat het niet kan kantelen of omvallen. 
  4. Indien het gevaar bestaat dat de te vervoeren personen bij kanteling of omslaan bekneld kunnen raken tussen de delen van het mobiele arbeidsmiddel en de grond, is een systeem geïnstalleerd waarmee zij kunnen worden tegengehouden. 
  5. Heftrucks waarmee een of meer personen kunnen worden vervoerd, zijn zodanig uitgerust, dat het gevaar van kantelen of de gevolgen daarvan zoveel mogelijk worden beperkt door:
    1. een bestuurderscabine;
    2. een inrichting die verhindert dat de heftruck kantelt; 
    3. een inrichting die ervoor zorgt dat, indien de heftruck kantelt, er voor de te vervoeren personen voldoende vrije ruimte is tussen de grond en bepaalde delen van de heftruck; 
    4. een inrichting op elke zitplaats van de heftruck, waarmee de op de truck aanwezige personen zich op de zitplaats kunnen vastzetten, of 
    5. andere voorzieningen met een gelijk veiligheidsniveau.
    NB. In de onderdelen a tot en met e zijn de voorzieningen vermeld die normaliter in verband met het kantelgevaar op heftrucks aanwezig kunnen zijn. Het betreft voorzieningen als een kantelbeveiligingsconstructie (ad. b), een veiligheidsconstructie zoals een ROPS (ad. c) en een veiligheidsgordel (ad. d), waarmee kan worden voorkomen dat personen door delen van de kantelende heftruck kunnen worden gegrepen.
  6. Indien het onverhoeds blokkeren van onderdelen voor de energie-overbrenging tussen het mobiele arbeidsmiddel en zijn hulpstukken of aanhangers specifieke gevaren kan opleveren, is dit arbeidsmiddel uitgerust met een voorziening die deze blokkering verhindert. Indien een dergelijke blokkering niet kan worden verhinderd, zijn zodanige maatregelen genomen dat de gevaren zoveel mogelijk worden beperkt. 
  7. Mobiele arbeidsmiddelen zijn voorzien van middelen voor de bevestiging van onderdelen voor de energie-overbrenging, wanneer deze onderdelen vervuild of beschadigd kunnen raken doordat zij over de grond slepen.

Daarnaast gelden de volgende eisen:

  1. Elke vorkheftruck moet voorzien zijn van een chauffeursbeveiliging (veiligheidsgordel, gesloten cabine) en deze moet ook gebruikt worden.
  2. Op een heftruck moeten een typeplaat en een werklastdiagram aanwezig zijn op een plaats waar ze voor de heftruckchauffeur duidelijk en afleesbaar zichtbaar zijn.
  3. Keuringen en onderhoud zijn periodiek goed geregeld (minimaal jaarlijks).
  4. De blootstelling aan trillingen mag niet boven de blootstellinggrens uitkomen.
  5. Dieselmotorenemissies (de uitstoot van dieselmotoren), ofwel DME wordt voorkomen
  6. Oneigenlijk of onjuist gebruik wordt voorkomen. Meerijden op een heftruck is verboden, tenzij deze is ingericht voor meerdere personen.
  7. Het vooruit rijden met een te hoge last, waardoor het overzicht op de omgeving ontbreekt, en het rijden met een te hoog geheven last, is verboden. 
  8. Werknemers beschikken over specifieke deskundigheid: Zij moeten met de bediening van het transportmiddel en de aard er werkzaamheden vertrouwd zijn en bekend met de bedieningsvoorschriften en met de bedrijfsreglementen. 
  9. De werkgever is verplicht werknemers grondig te (laten) instrueren en toezicht te houden op de gemaakte afspraken.
  10. Een elektrische heftruck met een vaste zit of staanplaats (ook in het geval van een opklapbaar zitplatform) moet zijn voorzien van een stroomonderbreker, die automatisch in werking treedt en de rijaandrijving blokkeert bij het verlaten van de heftruck.

Brance oplossing

Ongevallen, letsels en schades met mobiele arbeidsmiddelen zijn vermijdbaar of aanzienlijk te beperken door enerzijds technische maatregelen, zoals beschreven in het arbobesluit §7.17 (o.a. kantelbeveiligingen, bestuurdersbeveiligingen, noodstop). Anderzijds door diverse organisatorische maatregelen, zoals:
  • Opstellen goede werkinstructie (bijv. opstellen bedrijfsverkeer en veiligheidsplan).
  • Scholing medewerkers.
  • Toezicht op gemaakt afspraken.
  • Zorg dragen voor adequaat onderhoud en periodieke keuringen.
  • Een veilige inrichting van de transportomgeving.

Zie tevens oplossingen tabel

Risicobeheersing

Werken brengt, net als alle andere activiteiten, een zeker risico voor de gezondheid met zich mee. Het spreekt vanzelf dat het risico voor werknemers om door hun werk een ongeval te krijgen of arbeidsongeschikt te worden, zo klein mogelijk moet zijn.

Risico-inventarisatie en -evaluatie:
Volgens de Arbowet moet een bedrijf de gezondheidsrisico's die de werknemers lopen tijdens hun werk inventariseren en evalueren en moet het op grond daarvan een plan maken om die risico's zo nodig te verminderen. Voor meer informatie over de uitvoering van een risico-inventarisatie en -evaluatie zie www.rie.nl .

Zie voor uw branchespecifieke RI&E RI&E Dranken en Wijn - Site

Risicobeheersing:
Bij de beheersing van risico's worden de risico's beperkt tot een aanvaardbaar niveau door het treffen van maatregelen. Om dit effectief te doen, moet gebruik worden gemaakt van een systematische benadering; een strategie. Het idee hierachter is risico's zoveel mogelijk aan de bron te bestrijden. Dit wordt de arbeidshygiënische strategie genoemd:

  1. Bron wegnemen: blootstelling aan DME voorkomen door bijvoorbeeld dieselheftruck te vervangen door een elektrische heftruck
  2. Hulpmiddelen gebruiken of de bron afschermen: bijvoorbeeld plaatsen van afschermingen zoals aanrijdbeveiliging
  3. Organisatorische oplossingen: Gedragsregels en periodieke inspectie 
  4. Persoonlijke beschermingsmiddelen: Bijvoorbeeld veiligheidsschoenen

Oplossingentabel

De diverse oplossingen in de tabel zijn ingedeeld volgens de arbeidshygiënische strategie. Het kan voorkomen dat een ‘oplossing' op meerdere niveaus betrekking heeft binnen de arbeidshygiënische strategie.

Bron wegnemen
Hulpmiddelen/Afscherming bron
Inrichting transportomgeving in magazijn
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Voorkomen oneigenlijk gebruik van heftrucks
Inrichting transportomgeving in magazijn
Inrichting transportomgeving in magazijn
Chauffeursbeveiliging op de heftruck
DME blootstelling voorkomen door dieselheftruck te vervangen door bijvoorbeeld een elektrische truck Vervangen of aanpassen dieselheftruck Vervangen of aanpassen dieselheftruck
Persoonlijke beschermingsmiddelen algemeen
Gebruik, voorlichting en instructies mobiele arbeidsmiddelen
Typeplaat en werklastdiagram
Keuring en onderhoud mobiele arbeidsmiddelen
Dragen van veiligheidsschoenen
  Chauffeursbeveiliging op de heftruck
Gebruik, voorlichting en instructies mobiele arbeidsmiddelen
Werkkleding algemeen
  Juiste inrichting chauffeurswerkplek
   

 

Normen en wetten

Richtlijn Arbeidsmiddelen (89/655/EEG)
Arbobesluit: Hoofdstuk 7

Achtergrondinformatie

Europese regelgeving rondom het thema Veiligheid en gezondheid op het werk.
www.arbokennisnet.nl , waaronder de kennisdossiers machineveiligheid en werkplekinrichting
Arbo informatieblad 17: ‘Hijs- en hefmiddelen'
Arbo informatieblad 14: ‘Bedrijfsruimten: inrichting, transport en opslag'
Folder Arbeidsinspectie ‘Heftrucks, hoe voorkom ik ongevallen en schade
Site BMWT
Site VeBIT
Inspectierapport Arbeidsinspectie: heftrucks 2005 - 2005
Site Arbo partaal: Mobiele arbeidsmiddelen
Site FNV: Arbokaart heftrucks
Factsheet 16 Preventie van transportongevallen van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk.